Her Nota, Başka Bir İhtimal

Bazen düşünmek için daha fazla söze değil, müziğin açtığı alana ihtiyaç duyarız.

Profesyonel hayatımızın önemli bir bölümünü düşünerek, analiz ederek, planlayarak ve kararlar alarak geçiriyoruz.

Problemleri tanımlıyor, nedenlerini araştırıyor, stratejiler geliştiriyor ve karmaşık meseleleri mümkün olduğunca anlaşılır hale getirmeye çalışıyoruz.

Bilginin doğru, mesajın açık, hedefin net olmasını istiyoruz. Haklı olarak.

Ancak uzun zamandır üzerinde düşündüğüm bir konu var:

Bilginin ve mesajın netliği, her zaman ufkumuzu genişletmiyor.

Bazen açıkça ifade edilmiş bir düşünce bizi belirli bir anlamın sınırlarına taşıyor. Ne anlatıldığı belli. Ne anlamamız gerektiği de çoğu zaman öyle.

Oysa yeni fikirlerin ortaya çıkması, kimi zaman bu sınırların dışına çıkabilmemize bağlı.

Burada netliğe karşı çıkmıyorum. Tam tersine, iyi bir kararın ve başarılı bir uygulamanın netlik gerektirdiğine inanıyorum.

Ancak karar vermeden önce farklı ihtimalleri keşfedebilmek, henüz tanımlanmamış bağlantıları görebilmek ve kendi düşüncemize alan açabilmek de en az o kadar önemli.

Peki bunu nasıl yapıyoruz?

Peki ya müzik?

Sözleri olan bir şarkı dinlediğimizde, sanatçının anlatmak istediği bir hikâyeyle karşılaşırız. Sözler, melodinin taşıdığı duyguyu belirli bir anlatıya yönlendirebilir.

Elbette hepimiz o hikâyeden farklı anlamlar çıkarabiliriz.

Ama bir de sözsüz müziği düşünelim.

Bir oktavın on iki yarım sesi, onlarca farklı enstrüman, değişen ritimler, armoniler, duraklamalar ve birbirinin içine geçen melodiler...

Ortada bize ne düşünmemiz gerektiğini söyleyen kelimeler yoktur.

Buna rağmen güçlü bir duygu ve anlatım vardır.

Bir düşüncenin kelimelerle tarif edilmemiş olması, bazen onu çok daha kişisel hale getirir.

Bir piyano melodisine kendi geçmişimizi, bir gitarın yükselişine beklentilerimizi, tekrar eden bir ritme çözmeye çalıştığımız problemleri yerleştirebiliriz.

Bir enstrüman geri çekilir, diğeri öne çıkar. Ritim değişir. Beklenmedik bir armoni duyulur. Bir duraklama olur ve ardından müzik farklı bir yönde devam eder.

Bütün bunlar, dinleyenin zihninde bambaşka çağrışımlar oluşturabilir.

Aynı eseri dinleyen iki insan, birbirinden tamamen farklı hikâyeler yaşayabilir.

Çünkü müzik bir şeyler anlatırken, bizim de ona anlatacaklarımız vardır.

Her nota, başka bir ihtimal

Müzik hayatımda uzun zamandır önemli bir yere sahip. Yalnızca dinleyici olarak değil, enstrüman çalan ve müzik üreten biri olarak da.

Zamanla fark ettim ki müzikle kurduğum ilişkinin profesyonel yaşamımda da karşılıkları var.

Özellikle karmaşık bir problemi anlamaya, bir projenin geleceğini şekillendirmeye veya farklı stratejik olasılıkları değerlendirmeye çalıştığım zamanlarda sözsüz müziğe sıklıkla başvuruyorum.

Her zaman sakin bir müzik de olmak zorunda değil. Bazen yoğun bir gitar düzenlemesi, bazen uzun bir enstrümantal bölüm, bazen de oldukça sade bir melodi.

Bir melodinin başlangıcı, zihnimde henüz çözülememiş bir meselenin başlangıcına dönüşebiliyor.

Tekrarlayan bir ritim, sürekli karşılaştığım bir problemi çağrıştırıyor.

Yeni bir enstrümanın müziğe katılması, daha önce değerlendirmediğim bir bakış açısını düşündürüyor.

Özellikle birbiriyle ilişkili çok sayıda kararın bulunduğu projelerde bu deneyimi değerli buluyorum.

Bir kararı, ona bağlı başka kararları, henüz fark edilmemiş bir bağımlılığı düşünürken müziğin katmanlarıyla zihnimdeki meseleler arasında kendiliğinden bağlantılar oluşabiliyor.

Bazen hızlanıyorum. Bazen yavaşlıyorum.

Bazen de müziğin bıraktığı bir boşlukta, üzerinde uzun süredir düşündüğüm bir konuya farklı bir yerden bakıyorum.

Elbette bunlar müziğin kendiliğinden çözüm ürettiği anlamına gelmiyor.

Müzik bana doğrudan bir çözüm söylemiyor. Aslında en sevdiğim tarafı da bu: Ne düşünmem gerektiğini söylemeden düşüncelerime eşlik ediyor.

Daha fazla bilgi mi, daha fazla düşünme alanı mı?

Brian Eno, 1978 yılında yayımladığı Ambient 1: Music for Airports albümünde ambient müziği, sakinlik ve düşünmek için alan oluşturma fikriyle ilişkilendiriyordu.

Bu yaklaşımın bugün de çok değerli olduğunu düşünüyorum.

Çünkü özellikle sorumluluklarımız arttıkça, problemleri daha fazla bilgi, daha fazla analiz ve daha fazla toplantıyla çözmeye çalışma eğilimimiz de artıyor.

Oysa her problem bilgi eksikliğinden kaynaklanmıyor.

Bazen ihtiyacımız olan bilgiye zaten sahibiz.

Eksik olan, o bilgiler arasında daha önce kuramadığımız bağlantılar olabiliyor.

Müzik ve yaratıcılık üzerine yapılan araştırmalar, bazı müzik türlerinin alternatif fikir üretimini destekleyebildiğini gösteriyor. Diğer yandan, özellikle sözel yoğunlaşma gerektiren görevlerde müziğin dikkat dağıtabildiğini ortaya koyan çalışmalar da var.

Dolayısıyla müzik, herkese ve her işe uygun bir verimlilik yöntemi değil.

Benim deneyimim daha çok şu:

Müziği sürekli bir arka plan sesine dönüştürmek yerine, belirli anlarda bilinçli olarak düşüncelerime eşlik eden bir alan olarak kullanmak.

Önce müzikle düşünmek, ardından sessizlikte analiz etmek.

Önce olasılıkları keşfetmek, sonra kararları netleştirmek.

Bu iki aşamanın birbirini tamamladığına inanıyorum.

Biraz da ruh ve sanat

İş hayatında başarıyı çoğunlukla ölçülebilir sonuçlarla değerlendiriyoruz.

Tamamlanan projeler, ulaşılan hedefler, çözülen problemler, verimlilik, maliyet ve zaman...

Bunların hepsi önemli. Hatta sorumluluk taşıyan profesyoneller için vazgeçilmez.

Ancak yaptığımız işi yalnızca tamamlanması gereken görevlerin toplamı olarak görmememiz gerektiğini düşünüyorum.

Bir problemi çözmekle, o probleme kendimizden bir şey katarak çözüm üretmek arasında fark var.

Bir projeyi tamamlamakla, ortaya çıkan işe yaratıcılık, estetik ve özgün bir anlayış katmak da aynı şey değil.

Üstelik bu yalnızca bireysel bir mesele değil.

Ekiplerimizin farklı bakış açılarını ortaya koyabilecekleri alanlar oluşturmak, her düşünceyi daha ilk anda bir doğru veya yanlış değerlendirmesine dönüştürmemek de liderliğin önemli bir parçası.

Çünkü bazen iyi bir çözümün önündeki engel, insanların ne yapacaklarını bilmemesi değil, başka nelerin mümkün olabileceğini düşünmeye fırsat bulamamasıdır.

Müzik bana zaman zaman bunu hatırlatıyor.

Düşüncelerimizin yalnızca mantıktan değil, duygularımızdan, deneyimlerimizden ve hayal gücümüzden de beslendiğini...

Ve ortaya koyduğumuz işlerin, yalnızca teknik açıdan başarılı değil, insanın kendinden bir iz taşıdığı eserler de olabileceğini.

Bir kez de böyle deneyin

Bir gün, çözmeye çalıştığınız karmaşık bir meseleyle baş başa kaldığınızda sözsüz bir müzik açmayı deneyin.

Her notanın size bir şey anlatmasını beklemeyin.

Bırakın, siz o notalara kendi düşüncelerinizi yerleştirin.

Bir ritmi probleminizin bir evresi, bir melodiyi farklı bir olasılık, bir duraklamayı henüz cevaplamadığınız bir soru olarak düşünün.

Belki yeni bir çözüm bulursunuz.

Belki problemi başka türlü görürsünüz.

Belki de hiçbir çözüm bulmazsınız ama üzerinde çalıştığınız meseleyle daha farklı bir ilişki kurarsınız.

Ve belki de yaptığınız işe yeniden biraz ruh, sanat ve heyecan katarsınız.

Çünkü bazen ihtiyacımız olan şey, daha net bir mesaj değil; kendi anlamımızı keşfedebileceğimiz bir alandır.

Her notada başka bir ihtimal, her ihtimalde başka bir düşünce saklı olabilir.

Ve bazen yeni bir bakış açısı, tam da kendi düşüncelerimize kulak vermeye başladığımız anda ortaya çıkar.

İlgili araştırmalar

Bu kişisel deneyimi değerlendirirken müziğin her bilişsel görevde aynı sonucu vermediğini de göz önünde bulundurmak gerekir. Ritter ve Ferguson'un (2017) çalışması olumlu duygular uyandıran müziğin farklı fikirler üretmeyi destekleyebileceğini gösterirken, Threadgold ve arkadaşlarının (2019) çalışması bazı sözel yaratıcılık görevlerinde arka plan müziğinin performansı düşürebildiğini bulmuştur.

İlgili yazılar

Paylaş